Thanh điệu tiếng Trung: 4 thanh, thanh nhẹ và quy tắc biến điệu

Tiếng Trung phổ thông có 4 thanh và một thanh nhẹ. Cùng một âm tiết, đổi thanh là đổi nghĩa — vì vậy học thanh điệu ngay từ đầu, trước khi học nhiều từ.

Bảng 4 thanh và thanh nhẹ

Thanh	Dấu	Cách đọc	Ví dụ
Thanh 1	ˉ (mā)	Cao và bằng, giữ nguyên độ cao	妈 mā — mẹ
Thanh 2	ˊ (má)	Đi lên, từ giữa lên cao	麻 má — cây gai
Thanh 3	ˇ (mǎ)	Xuống thấp rồi lên lại	马 mǎ — ngựa
Thanh 4	ˋ (mà)	Xuống nhanh và mạnh, từ cao xuống thấp	骂 mà — mắng
Thanh nhẹ	không dấu (ma)	Ngắn, nhẹ, không nhấn	吗 ma — trợ từ hỏi

Trang này chưa có âm thanh. Để nghe cách đọc, dùng phần phát âm của từ điển hoặc giáo trình bạn đang học.

Cách ghi dấu thanh lên pinyin

Dấu thanh đặt trên nguyên âm chính của âm tiết:

Có a hoặc e thì dấu đặt trên chữ đó: hǎo, méi.
Có ou thì dấu đặt trên o: dōu.
Các trường hợp còn lại, dấu đặt trên nguyên âm đứng sau: iu → liú, ui → guì.
Chữ ü vẫn giữ hai chấm khi có dấu thanh: lǜ, nǚ.

Khi gõ trên máy, nhiều người ghi số thanh ngay sau âm tiết: ni3 hao3. Thanh nhẹ ghi 5 hoặc không ghi số.

Quy tắc biến điệu

Khi đọc liền, một số thanh đổi cách đọc. Pinyin trong từ điển thường vẫn ghi thanh gốc.

Hai thanh 3 liền nhau: thanh 3 đầu đọc thành thanh 2. 你好 viết nǐ hǎo, đọc gần như ní hǎo.
Thanh 3 đứng trước thanh khác (1, 2, 4 hoặc thanh nhẹ): thường chỉ đọc nửa đầu — xuống thấp mà không lên lại.
不 bù: đứng trước thanh 4 thì đọc bú. 不是 đọc bú shì.
一 yī: đứng trước thanh 4 đọc yí (一个 yí gè); đứng trước thanh 1, 2, 3 đọc yì (一天 yì tiān). Khi đếm số, đọc số thứ tự hoặc đứng cuối từ, vẫn đọc yī.

‹Chủ site: đối chiếu từng quy tắc với giáo trình ngữ âm và ghi nguồn ở cuối trang.›

So với thanh điệu tiếng Việt

So sánh dưới đây chỉ để dễ hình dung lúc đầu, không giống hoàn toàn:

Thanh 1 gần thanh ngang của tiếng Việt nhưng giữ ở độ cao hơn.
Thanh 2 gần dấu sắc.
Thanh 3 gần dấu hỏi, nhưng xuống thấp hơn trước khi lên.
Thanh 4 đọc từ cao xuống thấp, nhanh và dứt khoát.

‹Chủ site: viết các lỗi thanh điệu bạn hay gặp khi mới học và cách bạn sửa.›

Luyện tiếp

Đã nhận ra dấu thanh, bạn có thể luyện gõ pinyin với số thanh để nhớ thanh của từng từ.

Nguồn

‹Chủ site: tên giáo trình ngữ âm hoặc từ điển đã dùng để đối chiếu bảng thanh, quy tắc ghi dấu và quy tắc biến điệu.›

Thanh điệu tiếng Trung